Uważaj, czarownica czyha!

Czarownice są wokół nas. I wcale nie wyglądają jak Baba Jaga albo wiedźma ze strasznych bajek. Prawdziwe wiedźmy noszą zwyczajne ubrania i do złudzenia przypominają zwyczajne kobiety. Mieszkają w zwyczajnych domach i zwyczajnie pracują (s. 7). Dlatego trzeba zachować czujność i bacznie się rozglądać, bo od umiejętności rozpoznania czarownicy może zależeć życie! Wcale nie żartuję — po prostu przeczytaliśmy „Czarownice” Roalda Dahla.

Roald Dahl, Czarownice

„Czarownice” u nas wygrały ze wszystkim, łącznie z „Kapitanem Majtasem”. Zanim jednak przejdę do wrażeń z lektury, kilka wskazówek, jak rozpoznać czarownicę. To wiedza potrzebna każdemu dziecku, bo wiedźmy po prostu nienawidzą dzieci i cały czas próbują je zniszczyć. Biada dziecku, które spotka czarownicę i nie zorientuje się na czas, z kim ma do czynienia. Zapamiętajcie więc na całe życie. Po pierwsze, wiedźmy zawsze noszą rękawiczki, nawet latem. Po drugie, są łyse (ale noszą peruki, więc tego nie widać) i często się drapią, bo je swędzi. Po trzecie, ich dziurki od nosa są większe niż zwykłych ludzi, a brzeg dziurki jest falisty. Po czwarte, w ich oczach widać płomyki ognia. Po piąte, nie mają palców u stóp. Po szóste, mają granatową ślinę. Musicie o tym zawsze pamiętać i bardzo uważnie obserwować kobiety wokół. Mogą być groźne.

Wiem, o co chcecie zapytać. Nie, nie jest to horror. Tak, miałam wątpliwości, gdy czytałam tę książkę. Tak, tym więcej wątpliwości, im dłużej czytałam — choć najstraszniej jest tak mniej więcej do połowy. Wiecie, co odpowiedziało moje dziecko, gdy się głośno zastanawiałam, czy to lektura dla niego? Mamo, przecież to jest taka książka dla dzieci, żeby one się trochę bały. To tak naprawdę, ale jednak na niby. I jakie to ciekawe… Wcale się nie boję i już czytaj dalej… No i co miałam robić? Czytaliśmy dalej.

Roald Dahal rządzi. Jego książka jest przerażająca, fascynująca, zabawna, intrygująca. Piotrek słuchał z zachwytem w oczach, a potem sam uczył się wierszyków.

Tępcie dzieci, czarrrownice!

Bądźcie sprytne jak lisice!

Kłujcie je, kaleczcie, bijcie,

tnijcie, rąbcie oraz rżnijcie!

Nie wiem, jak jest w nowym tłumaczeniu, ale mam wrażenie, że u nas tekst Tomasza Wyżyńskiego zyska status wersji kanonicznej.

Zgiń, krrretynko! Prrrecz z tej sali!

Krrrąbrrrna wiedźma wnet się spali!…

Zarrraz spłoniesz, głupia krrrowo!

Obrrraziłaś swą krrrólową!

Zachwytu Piotra nad językiem tej książki nie da się porównać z niczym. Mamo, tu są przekleństwa! One mówią nieładnie! To tyle w temacie wymuskanego języka dla dzieci. Nie, nie zachęcam do używania wulgaryzmów w literaturze dla dzieci, ale język przeznaczonych dla nich książek powinien być soczysty, barwny, mieniący się — dzieci wcale nie oczekują uładzonej i odartej z emocji prozy. Język opowieści Dahla jest zróżnicowany, a przekleństwa są uzasadnione. Mam wrażenie, że wszystko tu jest po coś. Roald Dahl jak nikt potrafi przełamywać schematy, łamać stereotyp literatury dziecięcej, wprowadzać do niej grozę, surrealizm i groteskę.

W „Czarownicach” opisał historię pewnego chłopca, który miał nieszczęście spotkać na swojej drodze wiedźmy. Miał także babcię, która go (trochę) na takie spotkanie przygotowała. Po dorosłemu patrząc, wcale nie jest to łatwa opowieść. Czarownice Dahla są przerażające, niebezpieczne, przebiegłe i złe. Da się je jednak pokonać, choć wymaga to inteligencji i wyrzeczeń. W tle powieści czai się lęk przed śmiercią i rozstaniem. I choć wszystko kończy się dobrze, to zakończeniu daleko do klasycznego happy endu z powieści dla dzieci. W trakcie lektury można się trochę pobać, trochę pośmiać, trochę podenerwować (złapią go czy nie złapią?). Świat powieści jest pełen zagrożeń, choć może są one trochę inne niż te, o których mówimy dzieciom. Zaradność przydaje się jednak zawsze. I umiejętność odkrywania dobrych stron każdej zmiany, nawet tej najbardziej radykalnej.

Starszy mruknął, że historia jest nierealna (no cóż!). Młodszy snuje teraz wizje, jak to się wszystko NAPRAWDĘ skończyło, ale przerażony nie jest. Czytajcie więc Roalda Dahla, bo warto — nie znudzicie się i odpoczniecie od cukierkowatych historyjek (no chyba że takich nie czytacie).

Roald Dahl, Czarownice, il. Quentin Blake, tł. Tomasz Wyżyński, Prima 1997

Reklamy

Kostek i ferajna

Pamiętacie, jak Wam opowiadałam o Piotrusiowej fascynacji jednym całkiem sympatycznym duchem? Od tego czasu zdążyliśmy przeczytać wszystkie części, a dziecko podczytuje teraz książki samodzielnie, bo wredna matka odmówiła czytania wszystkiego od początku. A co! Skoro umie, to niech czyta!

Claire Barker, Kostek, tom 2 i 3

Bardzo dobrze nam się czytało trylogię Claire Barker. Świadomie używam słowa „my”, bo nie są to książki, które rodzica zamęczą. Z nieudawaną ciekawością śledziłam przygody widmowych bohaterów i dzielnej Dusi (czyli lady Winifredy Klementyny Wioletty Araminty Peperrówny). Z równie nieudawanym przerażeniem czytałam o wyskokach jej rodziców, którzy postanowili nigdy nie dorosnąć i realizują to postanowienie ze zdumiewającą konsekwencją. Nie wiem, czy zazdrościć im beztroski, czy raczej tłumaczyć dziecku, że prawdziwi dorośli się tak nie zachowują 🙂 Żaden z moich synów na pewno nie zjadłby potrawy przygotowanej przez lady Pepper.

Pamiętacie koniec pierwszej części? Dusi i jej przyjaciołom, duchom ze Stacjonarnych Opiekunów Spirytualnych (w skrócie S.O.S) udało się uratować Pechową Wolę. W drugiej części lord Pepper wpadł na genialny pomysł rozruszania swojej posiadłości. Czy może być coś fajniejszego dla fana dziwacznych nakryć głowy niż muzeum kapeluszy? I bufet prowadzony przez lady Pepper? Przygotowania idą pełną parą, choć wszytko spada na Dusię i duchy, bo rodzicie skupiają się na kupowaniu eksponatów (tato mógłby napisać poradnik, jak szybko wydać nawet największe pieniądze) oraz przygotowywaniu menu (hmm, spróbowalibyście zmory muchomora czy zausznikowej zapiekanki?).

Claire Barker, Kostek i ostatni cyrkowy tygrys

Kiedy lord Pepper postanawia sprowadzić słynny indyjski klejnot Oko Mumbajoko, wiadomo, że sprawy potoczą się jak najgorzej. Wątek kryminalny i konieczność poradzenia sobie z Włamysławą Srokosowską (chyba już mówiłam, że lubię poczucie humoru tłumaczy) to tylko jedna warstwa książki. Główna historia dotyczy oczywiście tego, jak można zostać pupilem (czyli zwierzęcym duchem-opiekunem — wyjaśnienie dla tych, którzy nie czytali pierwszej części), którego widzi jego stary pan. W „Kostku i ostatnim cyrkowym tygrysie” pupile z Pechowej Woli próbują pomóc wielkiemu tygrysowi o wdzięcznym zdrobnieniu Radzio — niczego nie zdradzam, wystarczy przeczytać tytuł. Zajrzyjcie do książki, żeby się przekonać, czy im się udało.

Claire Barker, Kostek i ostatni cyrkowy tygrys

Claire Barker, Kostek i ostatni cyrkowy tygrys

Natychmiast po lekturze cyrkowej przygody Kostka przeskoczyliśmy do kolejnej części, czyli „Kostka i zagubionego konia”. Kostek i jego przyjaciele poznają w niej Lunę, klacz, która od siedemdziesięciu lat poszukuje swojej pani. Zdradzę wam tylko, że dobrze zrobiła, zwracając się do duchowych mieszkańców Pechowej Woli. Przeciwnikiem pupili będzie jednak nie byle kto, bo ludzki duch — Galopujący Kacper, duch rozbójnika, który po zostaniu duchem nie zrezygnował ze złych nawyków.

Claire Barker, Kostek i zagubiony koń

No dobra. Mam trochę uwag. Claire Barker czasami zapomina, że w pierwszym tomie wspomniała o ograniczeniach obowiązujących duchy. W trzecim tomie już nie obowiązują, ale co tam — walka małpiszona Orlando jest warta pewnej niekonsekwencji. Chwilami książka jest odrobinę przegadana, choć im dalszy tom, tym jest lepiej. Pani Jones, czarny charakter serii, mogłaby się odrobinę zmieniać (tutaj protestuje dziecię, twierdząc, że Pani Jones ma taka zostać i już). Szczerze? Wcale mi te usterki nie przeszkadzają. Bawiliśmy się z Piotrkiem świetnie — to po prostu dobra historia do wspólnego czytania. Historia o przyjaźni, poświęceniu, szukaniu bliskich i umiejętności przyznania się do błędów — i to taka, którą dobrze się czyta i chce się o niej rozmawiać. Świetny wybór na wakacje, jeśli macie ochotę na wakacje z duchami.

Claire Barker, Kostek i zagubiony koń

Claire Barker, Kostek i ostatni cyrkowy tygrys, il. Ross Collins, tł. M. Hesko-Kołodzińska, P. Budkiewicz, Media Rodzina 2016

Claire Barker, Kostek i zagubiony koń, il. Ross Collins, tł. M. Hesko-Kołodzińska, P. Budkiewicz, Media Rodzina 2017

Ręcznikowiec

Co robicie, gdy w łazience spada na podłogę ręcznik? Zwykle ląduje z powrotem na wieszaku lub w koszu na pranie, prawda? W pewnym domu jednak historia potoczyła się całkiem inaczej.

Joanna M. Chmielewska, Ręcznikowiec

Pierwsza zauważyła Ręcznikowca mama — tak czasami z mamami bywa. Zamiast jednak od razu posprzątać, poukładać i powkładać wszystko na miejsce, mama się zachwyciła i podzieliła swoim zachwytem z całą rodziną. Od tej chwili w łazience w domu Aleksa zamieszkał dziwny stworek z ręcznika — tacie i siostrom kojarzył się z pieskiem shar pei, a Aleksowi z przybyszem z kosmosu. Szybko jednak okazało się, że jest czymś znacznie więcej niż tylko dziwnie ułożonym ręcznikiem.

Joanna M. Chmielewska, Ręcznikowiec

Ręcznikowiec stał się ważny dla wszystkich, a życie rodzinne zaczęło powolutku przenosić się do łazienki. Stworek zmieniał całą rodzinę, potrafił sięgnąć do tego, co chcemy ukryć i o czym nie mamy ochoty mówić, wydobywał z ludzi czułość i życzliwość. Jego wpływ (dobry) nie ograniczał się tylko do rodziny Aleksa, a obejmował nawet znajomych lub mniej czy bardziej zaprzyjaźnione dzieci. I wszystko pewnie trwałoby do dzisiaj, gdyby nie pewna pedantyczna ciocia.

Joanna M. Chmielewska, Ręcznikowiec

 

Bajkę Joanny M. Chmielewskiej czyta się bardzo przyjemnie. To tajemnicza opowieść, trochę o rodzinie, trochę o przyjaźni, trochę o pożytkach i kłopotach płynących z posiadania sióstr, ale chyba w największym stopniu o wyobraźni i jej sile. Wyobraźnia łączy tutaj całą rodzinę, a „kandydaci na chłopaka” muszą przejść test Ręcznikowca. Ta książka to zachęta do uważnego rozglądania się i dostrzegania cudów w rzeczach codziennych. Piotrek poważnie zastanawiał się, skąd się takie stwory biorą i dlaczego wybierają taką, a nie inną rodzinę. Pytanie chyba nie brzmi „skąd”, tylko „dlaczego jedni je dostrzegają, a inni nie”. Każdy musi odpowiedzieć sobie na nie sam. Chmielewska opowiada historię, ale jej nie tłumaczy i nie wyjaśnia. Prosi tylko, aby się bacznie rozglądać, żeby niczego nie przeoczyć. Ciekawa jestem, czy efekt Ręcznikowca pozostaje, gdy on przenosi się już gdzieś indziej.

Ilustracje Emilii Dziuba ogląda się z ogromną przyjemnością, a sam Ręcznikowiec wg Piotrka wygląda trochę jak Stich z „Lilo i Stich”. No cóż, to by tłumaczyło jego moce.

 

Joanna M. Chmielewska, Ręcznikowiec, il. Emilia Dziubak, Bajka 2015

Księżniczki i smoki

Gdy proponuję synowi książkę przyniesioną z biblioteki i w odpowiedzi słyszę: aa to? Już to przeczytałem, jest nieźle. A gdy na dodatek Młodsze proponuje, że przeczyta mi bajkę, bo jest fajna i na pewno mi się spodoba, jest naprawdę dobrze. W ten oto sposób poznałam „Księżniczki i smoki” Christiny Björk (Zakamarki). Piotruś zachęcał mnie do lektury: wiesz, te księżniczki są naprawdę fajne, mamo, takie współczesne i starożytne jednocześnie.

Christina Björk, Księżniczki i smoki

Księżniczek jest siedem. Po jednej na każdy dzień tygodnia, choć Piotrek, jak się okazało, połknął wszystkie historyjki na raz. Każda księżniczka ma piękne kwiatowe imię — jak na księżniczkę przystało. Na kartach książki spotykamy księżniczkę Petunię, Werbenę, Dalię, Czeremchę, Piwonię, Sasankę i Nasturcję. Jest także jeden mały książę, którego trzeba uratować. No i oczywiście pełno tu smoków: małych i dużych, groźnych i przyjacielskich, zielonych i czerwonych. Przecież to także książka o smokach.

Christina Björk, Księżniczki i smoki

Księżniczki są samodzielne i silne. Raczej marzą o byciu porwaną przez smoka (gdy słyszę o takim marzeniu, natychmiast przypomina mi się cudowna Henrietta Rozalinda Aurora) niż przez księcia, zdarza im się porwać smoka albo zdecydowanie pozbyć się potwora, który pozwolił sobie na za dużo (kto to widział, żeby smok wypijał całe wino poziomkowe taty króla?). Świetne bajki dla dziewczynek, które trzeba wybić z księżniczkowych stereotypów. Jak widać na przykładzie mojego syna, świetne bajki dla chłopców, bo ich także trzeba uczyć niestereotypowego patrzenia na dziewczynki. Bohaterki opowieści Christiny Björk to po prostu prawdziwe dziewczyny, które oprócz tego są księżniczkami — są pyskate, czasami niemiłe i nieposłuszne, odważne, pełne inwencji i energii. Radzą sobie same i nie potrzebują pomocy. Nawet gdy zagraża im smok. Zresztą to smoki mają chyba więcej  powodów do obaw.

Christina Björk, Księżniczki i smoki

Christina Björk, Księżniczki i smoki

Do tego piękne ilustracje Evy Eriksson — Piotrek rozpoznał kreskę autorki obrazków do Duni i Mattisa. To chyba właśnie ilustracje sprawiły, iż mój syn uznał księżniczki za starożytne. Mają korony (i czasami uczulenie na złoto), piękne suknie i pantofelki. Przede wszystkim są jednak dziewczęce, a nie lalkowate. Są dziećmi, a nie manekinami — bardzo lubię patrzeć na emocje widoczne na ilustracjach: zachwyt, radość, gniew, oburzenie. Smoki zresztą są tak samo wyraziste.

Christina Björk, Księżniczki i smoki

 

Teraz nie możemy dojść z Piotrkiem do porozumienia. Jemu najbardziej podoba się bajka o księżniczce Czeremsze i smoku z telewizora, który bardzo lubił poziomkowe wino. Ja waham się między opowieścią o księżniczce Dalii, co porwała smoka, a historią Werbeny. Dajcie znać, która bajka najbardziej przypadała Wam do gustu.

Christina Björk, Księżniczki i smoki, il. Eva Eriksson, tł. Agnieszka Stróżyk, Zakamarki 2011

Dom nie z tej ziemi

To nie jest łatwa książka. Zdecydowanie warto przy jej czytaniu towarzyszyć dziecku. I nie bać się pytań, które pewnie się pojawią, czemu się dzieje tak, jak w historii Marysi i czy naprawdę tak bywa.

Małgorzata Strękowska-Zaremba, Dom nie z tej ziemi

Małgorzata Strękowska-Zaręba napisała mądrą, ważną i piękną książkę dla dzieci. Nie będę Wam opowiadać, o czym jest ta historia, bo może ktoś jej jeszcze nie zna — tak jak my do niedawna. Warto dochodzić do rozwiązania samodzielnie i samemu rozsupłać węzeł jawy, snu i zmyślenia, by dojść do prawdy. Nie warto wcześniej szukać streszczeń i objaśnień — dajcie opowieści szansę i pozwólcie się zaskoczyć.

Małgorzata Strękowska-Zaremba, Dom nie z tej ziemi

„Dom nie z tej ziemi” to książka wymagająca skupienia i uwagi. Warto ją czytać powoli. Małgorzata Strękowska-Zaręba przeplata to, co rzeczywiste z tym, co wyobrażone, a granica jest bardzo płynna. Często nie wiadomo, gdzie przebiega i czy to, o czym przed chwilą czytaliśmy wydarzyło się naprawdę, czy tylko się wydawało. Czy krasnale ogrodowe mogą mrugać? Czy dom może nie rzucać cienia? Ciągle nasuwa mi się pod palce termin „realizm magiczny”, bo rzeczywistość w tej książce jest przesycona magią, zabobonem, wiarą w cuda i sekrety. Tak chyba czasami łatwiej wytłumaczyć sobie coś, czego nie potrafimy wyjaśnić. Tak często patrzą na świat dzieci.

Małgorzata Strękowska-Zaremba, Dom nie z tej ziemi

Bohaterów jest dwoje — Marysia o kręconych włosach i Damian, zwany Pająkiem. Tajemnicza Marysia jest szefową, to ona powoli wprowadza Daniela w sekrety domu, na który nigdy nie pada deszcz. Wesoły Daniel na początku traktuje spotkanie z dziewczynką jak zabawę, a potem odkrywa, że wszystko dzieje się na poważnie. Małgorzacie Strękowskiej-Zarembie udało się napisać książkę nie tylko o różnych domach, ale także o przyjaźni, zaufaniu i dorastaniu. Naprawdę warto zachęcić dziecko do jej lektury, mimo że nie jest to książka łatwa. Dla mnie ta opowieść to także świetne wprowadzenie do późniejszych, bardziej dorosłych historii i świetny pretekst do pokazanie dziecku, że pisać można bardzo różnie.

Małgorzata Strękowska-Zaremba, Dom nie z tej ziemi

Jeszcze słowo o ilustracjach Daniela de Latour. Cała książka utrzymana jest w stonowanej szaro-żółtej kolorystyce. Ilustracje są bardzo oszczędne, przyciągają wzrok i podkreślają atmosferę tajemnicy. Świetnie dopełniają tekst, ale nie przyćmiewają go i nie odrywają uwagi od historii. Książka wydaje się ascetyczna i przemyślana. A od dziewczynki na okładce po prostu trudno oderwać wzrok. Zresztą sami sprawdźcie.

 

Małgorzata Strękowska-Zaremba, Dom nie z tej ziemi, il. Daniel de Latour, Nasza Księgarnia 2017